Tozdan monomer buharına, döküm ısısından yanlış oturuşa kadar laboratuvardaki riskleri ve bunlara karşı her gün uygulanabilecek önlemleri bir kontrol listesinde topladık.
Diş protez laboratuvarı, ince el işçiliğinin yapıldığı sakin bir atölye gibi görünse de gün boyu toz, kimyasal, ısı ve tekrarlayan hareketlerle dolu bir çalışma ortamıdır. Diş laboratuvarında iş güvenliği, hem çalışanların uzun meslek yaşamı boyunca sağlıklı kalması hem de işin kalitesi için temel bir konudur. Bu yazıda laboratuvardaki başlıca riskleri ve bunlara karşı uygulanabilecek pratik önlemleri derledik.
Laboratuvardaki başlıca riskler
Toz
Alçı ve revetmanla çalışma, seramik ve zirkonya tesviyesi, metal alaşımların frezelenmesi ve kumlama işlemleri solunabilir toz oluşturur. Bazı revetmanlar ve seramik malzemeler silika içerebildiğinden, uzun süre korunmasız solunan toz ciddi solunum yolu hastalıklarına yol açabilir.
Kimyasallar
Akrilik çalışmalarında kullanılan metil metakrilat (monomer) buharı göz ve solunum yollarını tahriş edebilir, ciltte alerjiye neden olabilir. Asitler, temizlik ve dezenfeksiyon ürünleri, yapıştırıcılar ve çözücüler de doğru saklanıp kullanılmadığında risk oluşturur.
Isı, alev ve basınçlı gaz
Döküm, fırınlar ve bek alevi yanık riski taşır. Gaz tüpleri sabitlenmediğinde ve bağlantıları düzenli kontrol edilmediğinde yangın ve patlama tehlikesi doğar.
Gürültü ve titreşim
Kompresörler, mikromotorlar ve kumlama cihazları uzun süreli gürültüye ve el-kol titreşimine neden olabilir.
Ergonomi ve göz yorgunluğu
Saatlerce öne eğik çalışmak boyun, sırt ve bilek şikâyetlerine; yetersiz ya da yanlış yönlenmiş ışık ise göz yorgunluğuna yol açar.
Çapraz enfeksiyon
Klinikten gelen ölçüler, modeller ve prova için gönderilen protezler mikroorganizma taşıyabilir.
Önlemler: uygulanabilir kontrol listesi
- Kaynağında emiş: Tesviye ve kumlama tezgâhlarında toz, oluştuğu noktada lokal emişle alınmalı; filtreler düzenli değiştirilmeli.
- Uygun solunum koruyucu: İşin tozuna uygun sınıfta (örneğin FFP2 ya da FFP3) maske kullanılmalı; cerrahi maske toza karşı yeterli koruma sağlamaz.
- Göz ve yüz koruması: Tesviye ve frezeleme sırasında koruyucu gözlük ya da siperlik takılmalı.
- Doğru eldiven: Monomer ve kimyasallarla çalışırken işe uygun eldiven seçilmeli, eldiven delindiğinde hemen değiştirilmeli.
- Havalandırma: Akrilik çalışılan alan iyi havalandırılmalı; monomer kapları açık bırakılmamalı.
- Kimyasal düzeni: Tüm kimyasallar etiketli kaplarda saklanmalı, güvenlik bilgi formlarına kolayca ulaşılabilmeli.
- Gaz ve yangın güvenliği: Tüpler sabitlenmeli, hortum ve bağlantılar düzenli kontrol edilmeli; uygun yangın söndürücü erişilebilir yerde durmalı.
- Ölçü dezenfeksiyonu: Klinikten gelen her ölçü ve protez, laboratuvara girişte belirlenmiş bir protokolle dezenfekte edilmeli; kirli ve temiz iş alanları ayrılmalı.
- Ergonomi: Yüksekliği ayarlanabilir sandalye, dirsek desteği, iyi aydınlatma ve gerektiğinde büyüteç kullanılmalı; kısa ve düzenli molalar verilmeli.
- Temizlik: Tezgâhlar kuru süpürme yerine ıslak silme ya da uygun filtreli süpürgeyle temizlenmeli; tozu havalandıran basınçlı hava kullanımından kaçınılmalı.
- Eğitim ve kayıt: Yeni başlayan her çalışana riskler ve önlemler anlatılmalı, eğitimler kayıt altına alınmalı.
Yasal çerçeve
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, işverene çalışanların sağlığını ve güvenliğini sağlama yükümlülüğü getirir. Bu kapsamda işyerindeki risklerin değerlendirilmesi, çalışanların bilgilendirilmesi ve eğitilmesi temel gerekliliklerdendir. İş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi hizmetine ilişkin yükümlülükler işyerinin tehlike sınıfına ve çalışan sayısına göre değiştiğinden, laboratuvarınıza uygulanacak kuralları bir iş sağlığı ve güvenliği profesyoneliyle birlikte belirlemeniz önerilir.
Güvenlik bir alışkanlıktır
En iyi önlem, her gün tekrarlanan küçük alışkanlıklardır: maskeyi takmak, emişi çalıştırmak, kabı kapatmak, mola vermek. Laboratuvarınızda işe yarayan uygulamaları ve karşılaştığınız sorunları forumumuzda meslektaşlarınızla paylaşabilirsiniz. Federasyonumuzun çalışmalarından haberdar olmak için laboratuvar kaydınızı oluşturabilir, güncel mevzuata mevzuat sayfamızdan ulaşabilirsiniz.